Yr Hawl i Absenoldeb Gofalwyr

Mae Deddf Absenoldeb Gofalwyr 2023 yn rhoi hawl newydd a hyblyg i wythnos o absenoldeb di-dâl bob blwyddyn i weithwyr yng Nghymru, Lloegr a'r Alban sy'n darparu neu'n trefnu gofal i berthynas neu ddibynnydd sydd angen gofal hirdymor, a bydd yn dod i rym ar 6 Ebrill 2024.

Mae dibynnydd yn cynnwys gŵr, gwraig neu bartner, plentyn neu riant y gweithiwr, neu rywun sy'n byw gyda nhw fel rhan o'u teulu. Gall eraill sy'n dibynnu arnynt i ddarparu neu drefnu gofal fod yn gymwys hefyd.

Mae dibynnydd angen gofal hirdymor os oes ganddo salwch neu anaf (boed yn gorfforol neu'n feddyliol) sy'n golygu bod angen gofal arnynt, neu eu bod yn debygol o fod angen gofal, am fwy na thri mis, anabledd (fel y'i cwmpasir gan Ddeddf Cydraddoldeb 2010) neu os oes angen gofal arnynt am reswm sy'n gysylltiedig â'u henaint.

Mae'r hawl ar gael o'r diwrnod cyntaf o gyflogaeth, ac mae'n caniatáu i weithwyr gymryd yr absenoldeb yn hyblyg ar gyfer ymrwymiadau gofal wedi'u cynllunio a'u rhagweld.

Mae'n cynnig yr un amddiffyniad cyflogaeth i weithwyr sy'n cymryd yr absenoldeb hwn sy'n gysylltiedig â mathau eraill o absenoldeb teuluol, sy'n golygu y byddant yn cael eu hamddiffyn rhag cael eu diswyddo neu rhag unrhyw niwed oherwydd eu bod wedi cymryd amser i ffwrdd.

Am fwy o wybodaeth, ewch i https://www.gov.uk/carers-leave

Mae Carers UK wedi cynhyrchu canllaw gweithredu manwl sy'n cynnwys:

• Pam bod y Ddeddf wedi cael ei chyflwyno, gan gynnwys y ffeithiau diweddaraf am ofalwyr yn y gweithle
• Darpariaethau allweddol y Ddeddf (gan gynnwys Cwestiynau Cyffredin)
• Awgrymiadau ar weithredu'r gyfraith newydd, gan gynnwys enghreifftiau o arfer da.

Lawrlwytho: canllaw gweithredu'r Ddeddf Absenoldeb Gofalwyr (yn Saesneg yn unig)

Rydym wedi datblygu dec sleidiau hyfforddi hefyd, sy'n cynnwys pwyntiau hyfforddi allweddol i chi eu cyflwyno i'ch rheolwyr. Mae hyn yn cynnwys darpariaethau allweddol y Ddeddf, ac awgrymiadau ymarferol ar gyfer rheolwyr llinell.

Lawrlwytho: dec sleidiau hyfforddi – PowerPoint (yn Saesneg yn unig)

Lawrlwytho: dec sleidiau hyfforddi – PDF (yn Saesneg yn unig)

Fel rhan o'ch aelodaeth Cyflogwyr i Ofalwyr, mae gennych yr hawl i gael sesiwn cinio a dysgu am ddim bob blwyddyn, y gallwch ei defnyddio fel sesiwn hyfforddi ar-lein ar gyfer eich sefydliad ynghylch y Ddeddf Absenoldeb Gofalwyr, wedi'i theilwra i'ch sector a'ch cynulleidfa. Bydd hyn yn cynnwys:

• Yr achos busnes dros gefnogi gofalwyr sy'n gweithio
• Adnabod gofalwyr a hyrwyddo materion gofalu yn y gweithle
• Cynnwys y Ddeddf
• Enghreifftiau o arfer da.

Os yw eich sefydliad eisoes wedi defnyddio eich sesiwn cinio a dysgu blynyddol am ddim, gallwch archebu sesiwn ychwanegol.

Absenoldeb Gofalwyr Gwell

Mae nifer o sefydliadau sy'n aelodau Cyflogwyr i Ofalwyr eisoes yn cynnig absenoldeb gofalwyr sy'n mynd y tu hwnt i'r hawl newydd, naill ai drwy ddarparu hwn fel absenoldeb â thâl, neu drwy gynnig diwrnodau ychwanegol o absenoldeb di-dâl os oes angen. 

Gall cyflogwr wella'r hawl statudol newydd a phan fydd cyflogwr yn cynnig hawl cytundebol i absenoldeb gofalwyr, ni all gweithwyr fanteisio ar eu hawliau cytundebol a statudol ar wahân. Fodd bynnag, gall gweithwyr ddewis manteisio ar ba bynnag hawl sy'n fwy ffafriol, a bydd yr amddiffyniad cyffredinol a roddir gan yr hawl statudol bob amser yn berthnasol. Os yw eich sefydliad yn cynnig absenoldeb gofalwyr â thâl ar gyfer sefyllfaoedd gofal wedi’u cynllunio/rhagweld, byddai'n arfer da cadw a hyrwyddo darpariaethau sy'n mynd y tu hwnt i'r lleiafswm statudol.

Enghreifftiau o gyflogwyr sy'n darparu gwyliau i ofalwyr. (yn Saesneg yn unig)

Gwyliau Argyfwng

Ni all pobl sydd â chyfrifoldebau gofalu gynllunio ymlaen llaw bob amser - gall damweiniau neu afiechydon ddigwydd heb rybudd, a gall trefniadau gofal chwalu'n annisgwyl.

Felly, mae absenoldeb brys yn bwysig i ofalwyr, y gellir galw arnynt ar fyr rybudd mewn achlysuron o'r fath. Yn ôl y gyfraith, mae'n ofynnol i gyflogwyr roi amser "rhesymol" i ffwrdd ar gyfer argyfyngau sy'n ymwneud â dibynnydd. Er nad oes rhaid talu am hyn, mae llawer o gyflogwyr yn talu.

Gwybodaeth am yr hawl statudol i gael amser i ffwrdd mewn argyfwng. (yn Saesneg yn unig)

Opsiynau eraill ar gyfer absenoldeb sy'n berthnasol i ofalwyr

• Absenoldeb tosturiol - cyfnod o absenoldeb a roddir i rywun o ganlyniad i amgylchiadau personol penodol. Gall hyn fod yn gyflogedig neu'n ddi-dâl.
• Absenoldeb cyfatebol – Mae'r math hwn o wyliau yn golygu, am faint o ddiwrnodau gwyliau blynyddol y mae cyflogai'n eu cymryd, fod y sefydliad yn cyfateb yn Absenoldeb Gofalwr. Gall hyn fod yn gyflogedig neu'n ddi-dâl
• Seibiant gyrfa – Gall cyflogwyr gynnig seibiant gyrfa i'w gweithlu, sy'n gyfnod hir o amser pan na fydd gweithiwr yn gweithio. Gall y cyflogwr osod ei bolisi seibiant gyrfa a chynnwys gwybodaeth am gymhwystra a chyfnodau rhybudd, sut y gallant wneud cais a pha mor hir y caniateir hynny.

Enghreifftiau o arfer da

• Efallai y byddai'n fuddiol cofnodi absenoldeb gofalwyr neu Absenoldeb Brys gweithiwr drwy system Adnoddau Dynol, lle gall proses awtomataidd hysbysu rheolwyr am amlder absenoldeb eu gweithiwr, a sbarduno sgwrs bellach am gefnogaeth ac addasiadau y gall y sefydliad eu cynnig.
• Unwaith y bydd gweithiwr wedi nodi ei hun fel gofalwr, a chyda'r broses gydsynio briodol ar waith, gellid hysbysu'r rheolwr a gellid darparu gwybodaeth am sut i gefnogi ei weithiwr, fel y byddant yn ymwybodol ac yn cael gwybod beth i'w wneud pe bai angen i'w gweithiwr gymryd amser i ffwrdd i ofalu.
• Yn y pen draw, gall cyflogwyr benderfynu faint o ddiwrnodau o Absenoldeb Gofalwyr sy'n cael eu dyrannu yn ychwanegol at yr hawl statudol o hyd at bum diwrnod di-dâl, ac mae rhai yn caniatáu i rywfaint o oriau gael eu cymryd ar y tro, yn hytrach na diwrnod cyfan. Mae hyn yn galluogi'r gofalwr i fod yn hyblyg a chymryd cyn lleied neu gymaint o amser ag sydd ei angen arno.
• Mae polisïau Absenoldeb Gofalwyr yn aml yn cael eu cefnogi gan hyrwyddwr neu noddwr gweithredol, sy'n codi proffil y polisi ac sy’n sicrhau bod gweithwyr yn ymwybodol ohono ac yn ei ddefnyddio.
• Ym Mholisi Absenoldeb eich sefydliad, mae'n bwysig ac yn ddefnyddiol rhestru'r mathau o senarios y mae'r polisi'n berthnasol iddynt, a sut y gall gweithwyr wneud cais amdano.
• Mae llawer o gyflogwyr yn monitro'r nifer sy'n manteisio ar eu Polisïau Absenoldeb er mwyn gallu asesu pa mor dda maen nhw’n cael eu defnyddio ac a oes angen unrhyw eu datblygu. Yn aml, ymgynghorir â gofalwyr, boed hynny drwy arolwg staff neu rwydwaith, i greu a datblygu Polisi Absenoldeb Gofalwyr a gofynnir iddynt beth yr hoffent ei elwa o'r Polisi.